ابن ميثم البحراني ( مترجم : صاحبي )

186

شرح مئة كلمة لأمير المؤمنين ( ع ) ( فارسي )

بخيل در دنيا مانند درويشان زندگى مىكند . 3 - اين كه بخيل در آخرت مانند ثروتمندان محاسبه مىشود ، و حساب بنا بر آنچه در دين وارد شده روشن است ، و اختلاف در بين متكلَّمان در چگونگى انجام محاسبه مشهور است ، و در نظر جمعى ديگر شمردن صفات پست و صفات خوبى است كه بر نفس وارد مىشود از زمانى كه روح به بدن تعلَّق مىگيرد و آنها با قلم علم الهى در لوح محفوظ ثبت مىشوند ، و چون ثروتمندان كسانى هستند كه مالها را جمع مىكنند و امور مادّى كه شايستهء اندوختن نيست ذخيره كرده و مىاندوزند و محاسبهء آنان به خاطر زيادى ملكات پست كه به سبب ميل و عشق به مال دنيا بر آنان وارد مىشود بدتر و خطرناكتر مىباشد ، و شخص بخيل از نظر دوستى جمع مال و عشق به مال دنيا بدترين آنهاست ، ناگزير مانند ثروتمندان محاسبه مىشود . و چون اين حقيقت را شناختى بر تو ظاهر مىشود كه يكى از اهداف اين كلمه هشدار بر پرهيز از بخل ورزى است و دليلش اين است كه خواستهء خردمند و كمال كوشش در دنيا تنها به دست آوردن خوشبختى دنيا و آخرت است و بخل مستلزم آن است كه يكى از آن دو حاصل نشود يا در دنيا چون بخيل در دنيا مانند درويشان زندگى مىكند و از خوشى و سعادت دنيوى محروم است و يا در آخرت چون در آخرت همچون ثروتمندان محاسبه مىشود ، و چون كه از لوازم حسابرسى ثروتمندان خالى نبودن آنها از عذاب است و اين عذاب به خاطر محبت مال و زينت دنياست كه در روحشان جايگزين شده است و در نهادن مال در جاى خودش افراط و تفريط كرده‌اند ناگزير شخص بخيل بيشتر از آنان استحقاق عذاب دارد و استعدادش براى حصول عذاب زيادتر مىباشد و توفيق از خداست . كلمهء سى و يكم گفتار آن حضرت ( ع ) : لسانك يقتضيك ما عودّته . آنچه به زيان دهى ( سخنان خوب يا بد ) همان را از تو مىخواهد . شارح گويد : اقتضا در اين جا خواستن و ميل به چيزى است و زبان همان گوشت مخصوص مىباشد پيش از توضيح مقصود فايده وجوديش را ذكر مىكنيم و مىگوييم : پيش از اين معلوم شد كه يك انسان نمىتواند همهء چيزهايى را كه بدانها نيازمند است به دست آورد بلكه بناچار بايد جمع بسيارى باشند براى اين كه بعضى از آنان به بعضى ديگر كمك كند